Nitovikla Kalesi, Kıbrıs’ın kuzeydoğusunda, Karpaz Yarımadası’nın güney kıyısında, Kuruova (Koroveia) köyü yakınlarında, deniz kenarında yer alan alçak kayalık bir tepe üzerine kurulmuş Tunç Çağı’na tarihlenen bir kaledir. Günümüzde İskele ilçesi sınırları içinde yer almaktadır.
Nitovikla Kalesi’nin varlığı bilim dünyasında ilk kez 19. yüzyılın sonlarında tanınmıştır. İngiliz arkeolog D. G. Hogarth, Kıbrıs’taki gözlemlerini 1889 yılında yayımladığı Devia Cypria adlı eserinde kaleye değinmiş ve kalıntıların önemine dikkat çekmiştir. Buna karşın, sistematik ve bilimsel kazılar ancak 1929 yılında gerçekleştirilmiştir.
1927–1931 yılları arasında yürütülen “İsveç Kıbrıs Araştırması” kapsamında, Einar Gjerstad başkanlığındaki ekip tarafından Nitovikla’da kazılar yapılmıştır. Kazının bilimsel sorumluluğunu Erik Sjöqvist, mimari belgelemesini ise mimar John Lindros üstlenmiştir. Çalışmalar sırasında hem kale yapıları hem de iç kale (sitadel) çevresindeki mezarlık alanı araştırılmıştır.
Nitovikla Kalesi, yaklaşık dikdörtgen planlı bir iç kaleden ve onu çevreleyen tahkimatlı alanlardan oluşmaktadır. İç kale yaklaşık 35,5 × 38 metre ölçülerindedir. Yapı, köşelerde kulelerle güçlendirilmiş kalın sur duvarlarına sahiptir. Kalenin merkezinde, çevresine dikdörtgen planlı odaların açıldığı açık bir avlu bulunmaktadır. Odaların üstlerinin düz damlı olduğu ve bu damların savunma amaçlı “seğirdim yolu” olarak kullanıldığı düşünülmektedir.
Duvarlarda çoğunlukla harçsız moloz kum taşı ve dere yataklarından temin edilen konglomera taşları kullanılmış, köşelerde ise daha düzgün kesilmiş taşlara yer verilmiştir. Bazı bölümlerde Kiklopik özellikler gösteren iri taş bloklar dikkat çekmektedir. Su ihtiyacı, bir kuyu, bir sarnıç ve büyük küpler aracılığıyla karşılanmıştır.
İç kalenin doğu kesiminde yer alan mezarlık alanında kayaya oyulmuş oda mezarlar tespit edilmiştir. Bu mezarlar, Kıbrıs Tunç Çağı mezar mimarisinde yaygın olan dromos, stomion ve mezar odası düzenini yansıtmaktadır. Buluntular, mezarlığın Orta Tunç III ile Geç Tunç I dönemleri arasında kullanıldığını göstermektedir.
İlk kazıları gerçekleştiren araştırmacılar kalenin Orta Tunç Çağı sonlarında (yaklaşık MÖ 1725–1650) inşa edildiğini öne sürmüşlerdir. Ancak daha sonraki değerlendirmelerde, özellikle İsveç’te Medelhavs Müzesi depolarında bulunan buluntuların yeniden incelenmesiyle, yapının Geç Tunç Çağı’nın erken evresine (yaklaşık MÖ 1500) tarihlenmesinin daha olası olduğu kabul edilmiştir.
Kalenin işlevinin, Kıbrıs ile Doğu Akdeniz ve Suriye kıyıları arasında yürütülen deniz ticaretini denetlemek ve güvenliğini sağlamak olduğu düşünülmektedir. Bu bağlamda Nitovikla, barış zamanlarında gözetleme, savaş zamanlarında ise çevre yerleşimler için sığınak görevi görmüş bir kıyı kalesi olarak yorumlanmaktadır. Yapının MÖ 14. yüzyıl civarında terk edildiği ve muhtemelen korsan saldırıları veya bölgesel istikrarsızlıklar sonucunda işlevini yitirdiği ileri sürülmektedir.
Nitovikla Kalesi, plan şeması ve savunma düzeniyle Anadolu’daki bazı Tunç Çağı kaleleriyle benzerlik göstermesi bakımından önemlidir. Ayrıca Kıbrıs’ın Geç Tunç Çağı’ndaki ticari ve askerî ağları hakkında önemli veriler sunan ender kıyı tahkimatlarından biri olarak kabul edilmektedir.
