KKTC Merkez Bankası’nın kuruluşu, Kıbrıs Türk halkının ekonomik ve mali alanda kurumsallaşma sürecinin önemli aşamalarından birini oluşturmaktadır. Kıbrıs Türk toplumu, özellikle 1974 Barış Harekâtı sonrasında kuzeyde kendi idari ve ekonomik yapısını oluşturma sürecine girmiş, kamu maliyesinin düzenlenmesi, bankacılık sektörünün geliştirilmesi ve finansal sistemin güvenilir bir yapıya kavuşturulması amacıyla çeşitli kurumlar oluşturmuştur. Bu dönemde bağımsız bir merkez bankasının bulunmaması nedeniyle, para ve bankacılık işlemleri büyük ölçüde Türkiye Cumhuriyeti ile yapılan ekonomik ve mali iş birliği çerçevesinde yürütülmüş, kamu bankacılığı hizmetlerinin önemli bir kısmı ise Türkiye Cumhuriyeti Ziraat Bankası tarafından yerine getirilmiştir. Ancak ekonomik faaliyetlerin genişlemesi, bankacılık sektörünün büyümesi ve mali sistemin daha etkin biçimde denetlenmesi ihtiyacı, bağımsız bir merkez bankasının kurulmasını zorunlu hâle getirmiştir.
KKTC’nin ilk kadın bakanı olarak da tarihe geçen Onur Borman, Merkez Bankası’nın kuruluş çalışmalarını yürütmek üzere oluşturulan Kurucu Heyet’in başkanlığını üstlenmiş, bankanın kuruluş yasasının hazırlanması, teşkilat yapısının oluşturulması, personel alım sürecinin planlanması ve ilk sınavların düzenlenmesi gibi kritik aşamalarda aktif görev almıştır. Bu ihtiyaç doğrultusunda hazırlanan Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası Yasası, 16 Mayıs 1983 tarihinde kabul edilmiştir. Yasanın kabul edilmesiyle birlikte Merkez Bankası’nın hukuki temelleri oluşturulmuş ve gerekli idari hazırlıklar başlatılmıştır. Yaklaşık bir yıl süren teşkilatlanma çalışmalarının ardından banka, 6 Haziran 1984 tarihinde 43 kişilik personel kadrosuyla resmen faaliyete başlamıştır. Kuruluş sermayesi Maliye Bakanlığı tarafından sağlanan 250 milyon Türk Lirası olarak belirlenmiş ve banka kamu tüzel kişiliğine sahip özerk bir kurum statüsünde faaliyet göstermeye başlamıştır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde resmî para birimi olarak Türkiye Cumhuriyeti Türk Lirası kullanıldığı için Merkez Bankası’na banknot ihraç etme yani emisyon yetkisi verilmemiş, buna karşılık modern merkez bankalarının üstlendiği bankacılık sisteminin düzenlenmesi, kamu bankacılığı hizmetlerinin yürütülmesi, döviz rezervlerinin yönetimi, ödeme sistemlerinin geliştirilmesi ve finansal istikrarın korunmasına yönelik görevler bankaya verilmiştir.
Kuruluşunun ilk yıllarında KKTC Merkez Bankası’nın temel önceliği, yeni oluşan bankacılık sektörünü düzenlemek ve finansal sistemin güven içinde faaliyet göstermesini sağlamaktı. Bu dönemde faaliyet gösteren ticari bankaların denetlenmesine yönelik ilk düzenlemeler yapılmış, bankaların mali yapılarının izlenmesi, likidite durumlarının değerlendirilmesi ve sektörel risklerin belirlenmesine yönelik uygulamalar geliştirilmiştir. Aynı zamanda kamu kurumlarının bankacılık işlemlerinin yürütülmesi, devletin mali işlemlerinde koordinasyonun sağlanması ve uluslararası finans kuruluşlarıyla ilişkilerin geliştirilmesi konusunda da Merkez Bankası önemli görevler üstlenmiştir.
1990’lı yıllarda Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti ekonomisi, yüksek enflasyon, döviz kurlarındaki dalgalanmalar ve finans sektöründe yaşanan yapısal sorunlardan etkilenmiştir. Türkiye ekonomisinde meydana gelen krizlerin etkileri KKTC ekonomisine de yansımış, bankacılık sektörünün daha güçlü bir denetim mekanizmasına ihtiyaç duyduğu görülmüştür. Bu süreçte Merkez Bankası, bankaların mali bünyelerini daha yakından izlemeye başlamış, risk yönetimi uygulamalarını geliştirmiş ve uluslararası bankacılık standartlarına uyum sağlayacak düzenlemeler üzerinde çalışmıştır.
2000 ve 2001 yıllarında yaşanan bankacılık krizleri, Kuzey Kıbrıs bankacılık sisteminde kapsamlı reformların yapılmasını zorunlu hâle getirmiştir. Kriz sonrasında Merkez Bankası Yasası yeniden düzenlenmiş, kurumun idari ve mali özerkliği güçlendirilmiş, denetim yetkileri genişletilmiş ve bankacılık sektöründe daha etkin gözetim mekanizmaları oluşturulmuştur. Bu reformlarla birlikte risk esaslı denetim anlayışı benimsenmiş, bankaların sermaye yeterliliği, aktif kalitesi, likidite yapısı ve kurumsal yönetim ilkelerine uyumu daha ayrıntılı biçimde incelenmeye başlanmıştır. Böylece Merkez Bankası yalnızca para ve bankacılık işlemlerini yürüten bir kurum olmaktan çıkarak finansal sistemin güvenliğini sağlayan temel düzenleyici otorite hâline gelmiştir.
2002 yılında yürürlüğe giren yeni Bankalar Yasası ile birlikte Merkez Bankası’nın görev ve yetkileri daha da genişletilmiştir. Bankalara faaliyet izni verilmesi, gerekli durumlarda faaliyet izinlerinin iptal edilmesi, birleşme ve devir işlemlerinin onaylanması, sorunlu bankalara yönelik müdahale mekanizmalarının uygulanması ve sektöre ilişkin düzenlemelerin hazırlanması doğrudan Merkez Bankası’nın sorumluluk alanına alınmıştır. Aynı dönemde uluslararası muhasebe standartlarının uygulanması, bağımsız dış denetim mekanizmalarının geliştirilmesi ve bankacılık sektöründe şeffaflığın artırılması yönünde önemli adımlar atılmıştır.
2000’li yılların ikinci yarısından itibaren Merkez Bankası teknolojik altyapısını güçlendirmeye önem vermiş, elektronik ödeme sistemlerinin geliştirilmesi, bankalar arası para transferlerinin hızlandırılması ve finansal verilerin dijital ortamda izlenmesine yönelik projeler hayata geçirilmiştir. Finansal istikrarın korunması amacıyla bankaların düzenli raporlama yükümlülükleri artırılmış, erken uyarı sistemleri geliştirilmiş ve sektörel risk analizleri daha kapsamlı hâle getirilmiştir. Bunun yanında kara para aklamanın önlenmesi, terörizmin finansmanıyla mücadele ve uluslararası finansal standartlara uyum konusunda da çeşitli düzenlemeler yürürlüğe konulmuştur.
2017 yılında Merkez Bankası Teşkilat Yasası’nda yapılan değişikliklerle kurumun organizasyon yapısı yeniden düzenlenmiş, artan görev alanlarına uygun şekilde yeni müdürlükler kurulmuş ve idari kapasite güçlendirilmiştir. Kurumsal yönetim anlayışı geliştirilmiş, insan kaynakları politikaları modernleştirilmiş ve teknolojik dönüşüm çalışmaları hızlandırılmıştır. Böylece Merkez Bankası’nın değişen ekonomik koşullara daha hızlı uyum sağlayabilen, çağdaş merkez bankacılığı uygulamalarını benimseyen bir yapıya kavuşması amaçlanmıştır.
Günümüzde Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti Merkez Bankası, ülkedeki bankacılık sektörünün düzenlenmesi ve denetlenmesi, finansal istikrarın korunması, ödeme ve mutabakat sistemlerinin işletilmesi, döviz rezervlerinin yönetimi, ekonomik ve finansal verilerin yayımlanması, para ve kredi piyasalarının izlenmesi ile hükümete ekonomik konularda danışmanlık yapılması gibi çok yönlü görevler üstlenmektedir. Türkiye Cumhuriyeti ile sürdürülen ekonomik ve mali iş birliği çerçevesinde faaliyetlerini yürüten kurum, uluslararası finansal gelişmeleri yakından takip ederek bankacılık sisteminin güvenilirliğini artırmaya yönelik çalışmalarını sürdürmektedir. Kuruluşundan günümüze kadar geçen süreçte gerçekleştirilen yasal düzenlemeler, kurumsal reformlar ve teknolojik yatırımlar sayesinde KKTC Merkez Bankası, ülkenin finansal sisteminin temel taşlarından biri hâline gelmiş ve ekonomik istikrarın korunmasında merkezi bir rol üstlenmiştir.